Onderzoek: baanverlies AI komt vooral door wensdenken

Er is geen overtuigend bewijs dat AI leidt tot hogere werkloosheid onder jongeren. De impact van AI manifesteert zich subtieler: niet in massaal baanverlies, maar in een verschuiving aan de instroomkant van de arbeidsmarkt. Dat meldt arbeidsmarktspecialist Intelligence Group op basis van expertinterviews, Nederlandse arbeidsmarktdata en internationaal onderzoek.

Het CBS wijst weliswaar tot 9,1 procent jeugdwerkloosheid in november, maar volgens Intelligence Group komt die niet door AI. De stijging past binnen een bredere economische afkoeling en een normalisatie na de uitzonderlijk krappe arbeidsmarkt tot 2023.

Kans op de eerste baan
Wel stellen de onderzoekers dat de kansen zijn gedaald op een eerste baan in kennisintensieve beroepen zoals juridische dienstverlening, administratie en marketing. Tegelijkertijd groeit de werkgelegenheid daar voor ervaren medewerkers in dezelfde sectoren.

Generatieve AI neemt vooral routinematige instaptaken over: samenvatten, documenteren, analyseren, eerste concepten schrijven. Dit zijn precies de taken die traditioneel door starters werden uitgevoerd en die fungeerden als leertraject richting meer ervaren functies. Het risico dat Intelligence Group signaleert is daarom niet primair baanverlies, maar het verdwijnen van de leerfunctie van het werk zelf.

Verwachtingen over AI
Een opvallende bevinding uit het onderzoek is de rol van perceptie. Organisaties handelen niet alleen op basis van wat AI daadwerkelijk kan doen, maar ook op basis van wat zij denken dat AI kan. Die verwachtingen hebben nu al een directe invloed op het instroombeleid: minder juniorrollen worden uitgeschreven, stageplekken worden teruggeschroefd en wervingsstops worden afgekondigd. Dat gebeurt ook in situaties waar AI technisch gezien nog helemaal niet in staat is het werk over te nemen.

Het rapport signaleert ook kansen. Naarmate AI meer routinematige taken overneemt, verschuift de waarde van werk richting vaardigheden die moeilijk te automatiseren zijn: kritisch denken, samenwerken, aanpassingsvermogen en empathie. Werkgevers stellen daarbij steeds vaker praktijkervaring en aantoonbare vaardigheden centraal, en hechten minder waarde aan formele kwalificaties alleen.