Toezichthouder zet banken onder de loep om staatsschuld

• De Europese Bankautoriteit (EBA) voert extra checks uit op de staatsobligatieportefeuilles van banken. 
• De stijgende rente op overheidsschulden kan de balans van banken verstoren, maar hier is vooralsnog geen sprake van door hogere rente-inkomsten.
• Banken kunnen behalve door de stijgende rente ook worden geraakt door risico’s van AI-investeringen en de dominante aanwezigheid van hedgefondsen op de financiële markten. 

Europese bankentoezichthouders voeren extra controles uit op de portefeuilles staatsobligaties van banken. De blootstelling aan mogelijke problemen lijkt tot dusver “beperkt”, maar de oplopende rente op Europees staatspapier zet de overheidsschuld op bankbalansen onder verscherpte aandacht.

Dat zegt François-Louis Michaud, voorzitter van de Europese Bankautoriteit (EBA), in een interview met persbureau Bloomberg op het hoofdkantoor van de EBA in Parijs.

Rente op staatspapier op hoogtepunt

Nu de rente op sommige Europese staatspapieren stijgt naar het hoogste niveau in jaren, daalt het staatspapier bij banken in waarde en kan er een papieren verlies optreden. De overheidsschuld op de balans van banken moet volgens Michaud extra in de gaten worden gehouden. “Dat is wat toezichthouders doen”, aldus de voorzitter.

Na een eerdere golf van stijgingen in 2022 is de rente op veel langlopende staatsobligaties in 2026 opnieuw gestegen. De rente op schuldpapier van een aantal westerse landen torent inmiddels boven de 4 procent uit. Het Verenigd Koninkrijk, Australië en de Verenigde Staten zitten boven de 5 procent, toont een  overzicht van Investing.com.

Geen directe schade door rente-inkomsten

Vooralsnog ziet de EBA geen directe schade. “We zien niet dat banken tot nu toe lijden onder wat er gaande is”, stelt Michaud. De impact op het vermogen van de banken wordt volgens hem beperkt door hogere rente-inkomsten.

De rentes op verschillende leningen die banken verstrekken zijn de afgelopen tijd gestegen. Zo liep de rente op nieuw afgesloten hypotheken voor 10 jaar op van 1,6 procent in 2022 naar ongeveer 3,6 procent nu, blijkt uit gegevens van De Nederlandsche Bank (DNB).

Consumenten betalen ook fors meer rente op consumptief krediet dan in 2022, 4,38 tegen nog geen 3 procent in 2022. De rente op zakelijke leningen tussen de 25.000 en 1 miljoen euro zit sinds november 2025 in de lift. Destijds bedroeg de rente 4,15 procent, nu 4,67 procent.

Spaarrentes blijven steken

Tegelijk blijven de gemiddelde spaarrentes steken. Voor geld op een vrij opneembare spaarrekening krijg je als klant gemiddeld nog geen 1,5 procent rente, en op een deposito iets minder dan 2,5 procent, zo toont een grafiek van spaarplatform Raisin met gegevens van DNB.

Half september verhoogde de Europese Centrale Bank de depositorente van 2,25 naar 2,5 procent, maar banken volgen de rentestappen van de ECB maar mondjesmaat.

Ook zorgen om AI en hedgefondsen

Naast het renterisico houdt de EBA, waarin nationale toezichthouders zijn verenigd, de risico’s rond kunstmatige intelligentie (AI) in de gaten. Een mogelijke klap voor banken bij een crash rond AI lijkt volgens Michaud eveneens “beperkt”, al is er binnen de EBA nu “veel aandacht” voor dat scenario.

Niet alleen de stijgende rentes en de risico’s van AI baren zorgen, ook de steeds dominantere aanwezigheid van hedgefondsen op vooral de staatsobligatiemarkt geeft hoofdbrekens. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) waarschuwt dat hedgefondsen die veelal werken met geleend geld, problemen op beurzen kunnen verergeren.

Oplopende rentes kunnen ertoe leiden dat hedgefondsen hun investeringen moeten afbouwen, precies op het moment dat de markten dit niet goed kunnen opvangen. Gevolg is nog grotere koersdalingen.

Verliezen hedgefondsen kunnen banken raken

De verliezen van hedgefondsen kunnen ook banken raken en zorgen voor een wereldwijd probleem. Het IMF wil daarom dat in kaart wordt gebracht waar de kwetsbaarheden liggen. Ze pleit voor stresstesten die tonen hoe schokken kunnen ontstaan en zich door het financiële systeem kunnen verspreiden.

Op dit moment hebben veel toezichthouders die informatie niet, stelt het IMF in een rapport.

LEES OOK:

• IMF: Risico’s bij hedgefonden die steeds belangrijker worden op financiële markten
• Lopen bedrijven risico’s door staatsschulden in eurozone?
• Knot bezorgd over schulden van schaduwbanken