Vincent Wanders RA over AI-onderzoek in de accountancy: ‘Het moment naar volwassen worden’

AI staat hoog op de agenda en wordt al veel gebruikt, maar veel accountantskantoren zoeken nog naar grip, structuur en concrete waarde voor de praktijk. Uit de MKB Barometer, een onderzoek van softwareontwikkelaar Exact, blijkt dat acht van de tien accountantskantoren (78%) AI-toepassingen gebruiken. Tegelijk weet bijna de helft (49%) niet hoe zij het maximale uit AI kunnen halen voor hun bedrijfsvoering.

Ook bij e-facturatie blijft er potentieel liggen: één op de vijf kantoren (18%) ondersteunt klanten hier nog niet bij (AccountantWeek, juni 2026). Drs. Vincent Wanders RA, managing partner bij Compliant&More en lid van de stuurgroep AccountTech van de NBA, ziet in de cijfers vooral een omslagpunt. AI wordt breed genoemd in de accountancy, maar nog beperkt structureel gebruikt. Dit is volgens hem het moment om de stap te maken van experimenteren naar verantwoord toepassen. Niet uit paniek, maar vanuit strategie, businesscase, datakwaliteit en advieskracht.

AI wordt beperkt structureel gebruikt

Vincent Wanders leest in de recente cijfers vooral dat AI nadrukkelijk op de agenda staat binnen accountants- en administratiekantoren. Tegelijkertijd is het daadwerkelijke gebruik nog beperkt en ongelijk verdeeld. “Je ziet dat een groot deel van de kantoren aangeeft AI te gebruiken, maar als je kijkt naar de frequentie, ontstaat een ander beeld. Een relatief kleine groep gebruikt het echt dagelijks. Een veel grotere groep gebruikt AI maandelijks, een paar keer per jaar of nog helemaal niet.”

Daarmee ontstaat een duidelijke spanning. Aan de ene kant wordt investeren in AI steeds vaker als prioriteit genoemd. Aan de andere kant ontbreekt bij veel kantoren nog de praktische vertaalslag: hoe doen we dit concreet en verantwoord? “Men worstelt heel duidelijk met de vraag: hoe doe ik dat dan? AI staat hoog op de lijst, maar vooral in het kader van toekomstbestendig zijn. Mijn boodschap is: ga ermee aan de slag, anders verlies je op termijn efficiëntie en advieskracht. Je moet niet bang zijn dat je achterblijft, maar het moet ook geen paniekreactie worden. Dit is een uitdagende fase.”

AI vraagt om een serieuze businesscase

Voor Wanders is dit precies de fase waarin accountantskantoren niet zomaar moeten gaan experimenteren, maar moeten nadenken over doel, businesscase, veiligheid, processen en toegevoegde waarde. “De businesscase wordt alleen maar relevanter. Gestructureerd aanpakken wordt belangrijker. Anders ga je toepassingen bouwen en prompts gebruiken die niet effectief zijn, of modellen inzetten die te duur of te breed worden ingezet.”

In de markt leeft nog vaak het idee dat AI vooral tot kostenreductie leidt. (FM.nl, juni 2026). Dat kan, maar het beeld is volgens hem te beperkt. AI kan bedrijfsprocessen verbeteren en versnellen, maar brengt ook nieuwe kosten, keuzes en verantwoordelijkheden met zich mee. Je moet weten waarvoor je AI inzet, wat het oplevert en hoe je voorkomt dat je middelen inzet zonder duidelijke opbrengst. Daarbij gaat het niet alleen om de aanschaf van tooling. Het gaat ook om strategie, procesinrichting, datakwaliteit, beveiliging en kennisontwikkeling binnen het kantoor.

Grote kantoren lopen voor, maar zoeken naar grip

Bij de Big Four en grotere accountantskantoren is AI inmiddels nadrukkelijk onderdeel van de agenda. Zij hebben door hun internationaal opereren meer investeringskracht, meer capaciteit en meer kennis in huis. Daardoor ontstaat een scheiding in de markt. “Andere kantoren moeten oppassen dat ze de race niet verliezen. Daar zitten nu echte zorgen.”

Toch betekent ‘ermee bezig zijn’ niet automatisch dat kantoren al volledig grip hebben op AI. Ook bij grotere partijen is nog veel in ontwikkeling. Een opvallend effect is dat grotere kantoren door AI weer opnieuw interesse krijgen in de voor hen kleinere opdrachten, zoals controles bij grotere familiebedrijven of middelgrote ondernemingen.

“Doordat AI kan worden ingezet in de controle, kan het voor grotere kantoren weer de moeite waard worden om bepaalde opdrachten uit te voeren die zij eerder links lieten liggen.”

AI in Control | Voor accountants en auditors

AI verandert audit en accountancy in hoog tempo. Zonder grip op data, governance en compliance nemen ook de risico’s toe. In deze eendaagse cursus leer je hoe je AI-toepassingen verantwoord beoordeelt, data-integriteit bewaakt en met meer zekerheid adviseert over de betrouwbare inzet van AI binnen organisaties. Praktisch, actueel en direct toepasbaar, met een concrete use case en een gastspreker.

Bekijk het programma | Meld je direct aan

Verschil controlepraktijk en administratieve werkzaamheden

Het mkb-onderzoek waarop Wanders reflecteert, richt zich breed op administratiekantoren en accountantskantoren. Hij benadrukt dat het wel belangrijk is onderscheid te maken tussen de controlepraktijk en administratieve of samenstelwerkzaamheden. Beide domeinen worden geraakt door AI, maar op een andere manier.

Vooral bij administratiekantoren en samenstelpraktijken verwacht Wanders veel impact. Veel standaardwerkzaamheden kunnen verder worden geautomatiseerd. “Bij administratiekantoren zal het nodig zijn om te investeren in nieuwe technieken. Het handmatig nalopen van tellingen, het doorlopen van cijfers, het opstellen van een jaarrekening vanuit een administratie die al automatisch wordt gevoed: dat zal in de toekomst allemaal in systemen of met agents plaatsvinden.”

De uitkomsten zijn indrukwekkend

Hij test zelf continu wat AI op dit vlak al kan en de uitkomsten noemt hij indrukwekkend. “Laatst heb ik als test een jaarrekening op basis van een proefsaldibalans laten opstellen door Claude. Het is ongelooflijk welke kwaliteit daar nu al uitkomt. Er zijn inmiddels programma’s en externe partijen die een jaarrekening kunnen checken op wet- en regelgeving en vervolgens een keurig rapport teruggeven met punten die aangepast moeten worden.”

Volgens hem is het niet ondenkbaar dat kantoren dit soort kwaliteitscontrole ook op korte termijn zelf kunnen uitvoeren met behulp van AI. “Wat nu nog via externe partijen loopt, kun je binnenkort mogelijk zelf.”

AI verandert het verdienmodel

Wanders merkt op dat AI niet alleen de uitvoering van werkzaamheden raakt, maar ook het verdienmodel van accountants- en administratiekantoren. “Om de efficiëntieslag te maken is investeren in AI belangrijk. Maar je moet tegelijkertijd rekening houden met de verandering in het businessmodel. De standaardwerkzaamheden worden steeds meer vervangen. Daarvoor in de plaats komen gespecialiseerde dienstverlening en adviesvaardigheden.”

Afwachten is volgens Wanders geen optie: “ Mijn tip is: ga als accountants- en administratiekantoren nu aan de slag. Niet alleen omdat AI werkzaamheden kan overnemen, maar vooral omdat klanten meer proactief advies, expertise en begeleiding zullen verwachten.”

De rol verschuift naar data, validatie en regelgeving

Accountants- en administratiekantoren moeten niet alleen investeren in AI-tooling, maar ook in hun eigen rolontwikkeling. Als klanten zelf AI gaan toepassen, moet de accountant kunnen beoordelen welke data worden gebruikt, hoe betrouwbaar de uitkomsten zijn en of de toepassing voldoet aan wet- en regelgeving. Volgens Wanders worden daarbij drie thema’s belangrijker:

1. Grip op AI-gebruik bij de klant:
“Als jouw klant AI gaat toepassen en jij doet dat zelf niet of begrijpt onvoldoende hoe de klant werkt, dan ontstaan er blind spots”, zegt hij. “Is jouw controle dan nog voldoende diepgaand om slimme oplossingen of risico’s bij de klant te detecteren?”

2. Data-integriteit en bronvalidatie:
“Data-integriteit en bronvalidatie worden cruciaal. Als accountant moet je daar visie op hebben, ook omdat je die data zelf gaat gebruiken in je samenstelwerk of controle.”

3. Wet- en regelgeving:
Daarnaast neemt het belang van wet- en regelgeving toe. Denk aan de AVG, NIS2, de EU AI Act en bredere cyberrisico’s. “Het is wel heel belangrijk dat jouw klant aan die nieuwe wetten voldoet. Daar gaat, inclusief cyber, een belangrijk deel van het werk in zitten.”

Ga proactief het gesprek met klanten aan

Wanders ziet hier een duidelijke opdracht voor accountantskantoren: wacht niet af, maar ga proactief met klanten in gesprek over AI. Dat gesprek begint vaak bij praktische keuzes, en raakt al snel aan veiligheid, datakwaliteit en wetgeving.

“De eerste stap is de pakketkeuze. Veel ondernemers zullen terugvallen op Copilot of ChatGPT-achtige oplossingen. Daarna komt de vraag: in welke omgeving ga ik dat doen? Je wilt bijvoorbeeld een gesepareerde omgeving, want je wilt niet dat data in de cloud gaan zwerven, elders bekend worden of worden gebruikt voor trainingsdoeleinden. Vervolgens komt de derde vraag: voldoe je aan wet- en regelgeving? Dan heb ik het over de EU AI Act, die over een paar jaar ook geldt voor kleinere ondernemingen, en over de AVG.”

Die proactieve rol is niet alleen waardevol voor de klant, maar ook voor het accountantskantoor zelf. “Als je de klant helpt met data-integriteit en bronvalidatie, help je de klant bij het gebruik van correcte data voor analyses en AI. Maar je helpt ook jezelf, omdat je die data later nodig hebt bij het samenstellen of controleren van de jaarrekening.” Daarmee verschuift de rol van de accountant van controleur achteraf naar gesprekspartner aan de voorkant.

Van experiment naar volwassen toepassing

Het huidige moment is belangrijk, benadrukt Wanders. De techniek is volwassener geworden, de urgentie is duidelijker en de achterstand op voorlopers is nog in te lopen. “Maar kantoren, handel niet vanuit angst. De ontwikkelingen in de markt zijn duidelijk. Het is nu het goede moment om ermee aan de slag te gaan. Niet vanuit paniek, maar wel met urgentie.”

Lees ook: Vincent Wanders RA: ‘Een prompt is snel gemaakt, maar finance moet blijven doordenken’

Dit artikel verscheen eerder bij Sijthoff Accountants Academy, onderdeel van Sijthoff.

AI in Control | Voor accountants en auditors

AI verandert audit en accountancy in hoog tempo. Zonder grip op data, governance en compliance nemen ook de risico’s toe. In deze eendaagse cursus leer je hoe je AI-toepassingen verantwoord beoordeelt, data-integriteit bewaakt en met meer zekerheid adviseert over de betrouwbare inzet van AI binnen organisaties. Praktisch, actueel en direct toepasbaar, met een concrete use case en een gastspreker.

Bekijk het programma | Meld je direct aan