Berenschot en Nyenrode: Bedrijven omarmen AI, maar structurele toepassing blijft achter

Nederlandse bedrijven zijn enthousiaster over kunstmatige intelligentie dan een jaar geleden. Toch lukt het veel organisaties nog onvoldoende om AI structureel onderdeel te maken van hun bedrijfsvoering. Het gebruik groeit vooral op individuele en ad-hocbasis, terwijl toepassing op basis van beleid en concrete organisatiedoelstellingen juist afneemt.

Dat blijkt uit het Berenschot AI-trendonderzoek 2026, uitgevoerd in samenwerking met Nyenrode Business Universiteit. Driekwart van de respondenten vindt het gebruik van AI inmiddels wenselijk. Vorig jaar was dat nog 65 procent. Ook zegt 83 procent van de organisaties een leidende visie op AI te hebben, tegenover 74 procent in 2025.

Die groeiende ambitie vertaalt zich echter niet één op één naar structureel gebruik. Het aandeel organisaties waarin AI vooral ad hoc wordt toegepast, is gestegen van 32 naar 38 procent. Tegelijkertijd daalde het structurele gebruik van AI, gebaseerd op beleid en doelstellingen, van 27 naar 19 procent.

Technologie sneller dan organisatie

De cijfers wijzen daarmee op een groeiende kloof tussen ambitie en organisatorische volwassenheid. Organisaties experimenteren volop met AI en medewerkers gebruiken de technologie steeds vaker in hun dagelijkse werk. De ontwikkeling van beleid, processen en governance houdt die technologische adoptie echter niet bij.

AI wordt bovendien nog vooral ingezet voor operationele ondersteuning. De rol van AI in strategische besluitvorming blijft beperkt: AI-analyses maken nog nauwelijks onderdeel uit van de keuzes die organisaties op strategisch niveau maken.

Tegelijkertijd verschuift de verantwoordelijkheid voor AI steeds vaker naar de IT-afdeling. Dat roept de vraag op of organisaties AI nog te veel benaderen als een technologisch vraagstuk, terwijl succesvolle en structurele toepassing juist ook keuzes vraagt over strategie, governance, data, processen en de inrichting van de organisatie.

Van experiment naar strategie

Daarmee verandert ook de belangrijkste strategische vraag voor organisaties. Het gaat steeds minder om de vraag óf AI wordt gebruikt. Die ontwikkeling lijkt al in volle gang. De uitdaging is vooral hoe organisaties de stap maken van losse experimenten en individueel gebruik naar structurele toepassing.

Dat betekent dat AI niet alleen een plek moet krijgen in tools en applicaties, maar ook in processen, beleid en besluitvorming. Zolang die organisatorische inbedding achterblijft, dreigt een situatie waarin het gebruik van AI wel snel groeit, maar de strategische waarde voor de organisatie beperkt blijft.

De komende fase van AI-adoptie draait daarmee niet alleen om technologie, maar vooral om organisatieverandering: van enthousiasme en experimenteren naar doelgerichte en structurele toepassing.