Plan voor investeringsinstelling werkt alleen voor betere financiering bedrijven

• Er moet een duidelijk doel geformuleerd worden voor de op te richten Nationale Investeringsinstelling (NII), stelt het Centraal Planbureau in een rapport. 
• In de miljoenennota stelt het kabinet-Jetten hiervoor 3,3 miljard euro beschikbaar. 
• Het NII kan soelaas bieden als het met zijn financiering investeringen mogelijk maakt die private investeerders zonder het NII niet zouden doen, aldus het CPB. 

De 3,3 miljard euro die het kabinet-Jetten in de miljoenennota beschikbaar stelt voor innovatieve bedrijven via de Nationale Investeringsinstelling (NII), heeft waarschijnlijk maar een beperkte impact op het verdienvermogen van Nederland , stelt het Centraal Planbureau in een rapport.

Bij de aankondiging van de NII op Prinsjesdag, stelde het kabinet dat “voldoende beschikbaarheid en toegankelijkheid tot (private) financiering voor innovatieve ondernemers en groeibedrijven dé achilleshiel is van de Nederlandse economie”.

Volgens het CPB kan de NII vooral meerwaarde hebben bij het toegankelijker maken van financiering voor bedrijven. Maar voor bredere maatschappelijke doelen, zoals verduurzaming, defensie en infrastructuur, vindt het adviesorgaan andere overheidsinstrumenten geschikter.

Investeren tegen marktconforme voorwaarden

Het NII kan soelaas bieden als het zich richt op bedrijven die wel rendabel zijn maar niet voldoende geld kunnen ophalen bij private partijen. De investeringsinstelling kan deze dan financieren tegen marktconforme voorwaarden.

Minder heil ziet het CPB in het financieren van maatschappelijke doelen als verduurzaming, defensie en infrastructuur.

Wanneer investeringen wel maatschappelijk maar geen financieel rendement opleveren, komt de bijdrage van het NII feitelijk neer op een impliciete subsidie, redeneert het planbureau. In dat geval is het beter om directe subsidies te verstrekken of gebruik te maken van normering of beprijzing.

Het CPB stelt dat de NII alleen een toegevoegde waarde heeft als het investeringen mogelijk maakt die private investeerders zonder NII niet zouden doen.

Hoeveel van die rendabele investeringen er zijn die niet genoeg geld kunnen ophalen, is niet duidelijk. Bovendien wijst het CPB erop dat uit eerder onderzoek blijkt dat er grotere obstakels zijn dan het gebrek aan investeringen, zoals te weinig personeel en stikstofruimte.

Impact om staatsschuld moet geen uitgangspunt zijn

In het debat over de NII gaat het ook veel over investeringen zonder dat dit de staatsschuld vergroot, constateert het CPB. Dat vindt het planbureau geen goede basis voor de vormgeving van de NII. Het is veel belangrijker dat duidelijk wordt welk doel de investeringsinstelling moet dienen.

Dat doel moet volgens het CPB dus vooral gericht zijn op financiering van bedrijven en projecten die zonder investeringen van het NII niet genoeg geld ophalen bij private partijen.

Als het NII ook maatschappelijke doelen zou steunen moet het waarschijnlijk rendement inleveren, wat dus op een impliciete subsidie neerkomt en bovendien toch impact zal hebben op de overheidsschuld.

De oprichting van een investeringsinstelling is onderdeel van een zoektocht om het verdienvermogen van Nederland te versterken. Hieruit vloeide in 2025 een rapport van oud-ASML topman Peter Wennink voort, dat aanbevelingen bevat om het investerings- en ondernemingsklimaat te versterken.

Oud-topman ASML: Nederland heeft nationale investeringsbank nodig

In het rapport staat onder meer dat er focus en geld moet naar vier kernsectoren: digitalisering en AI, veiligheid en weerbaarheid, energie- en klimaattechnologie en life sciences en biotechnologie. Ook staan er 51 concrete voorstellen in voor onder meer een AI-gigafabriek en de aanpak van het stikstofprobleem.

Vorig jaar zei Wennink in een interview met FM dat Nederland een nationale investeringsbank nodig heeft om die sectoren op te krikken. De overheid zou er volgens hem 10 of 15 miljard euro in moeten stoppen. Wat hem betreft via 20-jarige staatsleningen, aangezien onze staatsschuld (44 procent van het bbp) beperkt is en we dat best kunnen lijden.

Nederland heeft al twee investeringsinstellingen die op afstand van de overheid opereren: Invest-NL en Invest International. De bedoeling is dat deze opgaan in het grotere NII. Het integratieproces van de twee instellingen is al gestart en is naar verwachting eind 2027 afgerond.

LEES OOK: 

• Oud-ASML-topman Peter Wennink: ‘Europa stak jarenlang zijn kop in het zand over America First’
• Invest-NL: Europa wordt leidend in nieuwe generatie AI
• Lagarde: Europa kan zich geen tweede digitale achterstand permitteren