AI gaat het Tax Control Framework niet vervangen. Het maakt de fiscalist die kan doorvragen alleen maar belangrijker

Beide verhalen kloppen voor een deel. En allebei missen ze waar het werkelijk om gaat.

Wat AI wél kan

De technologie heeft de afgelopen jaren een serieuze sprong gemaakt. AI kan grote hoeveelheden fiscale data doorzoeken, patronen herkennen, processen in kaart brengen en op basis daarvan een eerste set vragen formuleren. Wat een team consultants vroeger in workshops uit een organisatie haalde, is voor een aanzienlijk deel te reconstrueren uit systemen, transacties en documentatie.

Dat is geen marginale verbetering, het verschuift waar de tijd in een TCF-traject naartoe gaat. Het inventariserende werk, het verzamelen, structureren en categoriseren is in toenemende mate iets waar mensen niet meer aan te pas hoeven komen.

En waar het ophoudt

Maar een Tax Control Framework is meer dan een inventarisatie, het is een oordeel en een risicomanagement systeem. Welke risico’s zijn materieel voor déze organisatie? Welke control beperkt echte fiscale risico’s? Welke uitzondering is verdedigbaar en welke niet? Dat zijn vragen die context vereisen, ervaring, en het vermogen om de vraag achter de vraag te herkennen.

AI kan een medewerker vragen of een control is uitgevoerd. Een fiscalist vraagt zich af of de control zinnig is: bestaat het fiscale risico nog? Is de control effectief voor het beheersen van het fiscale risico? Het doordenken, het niet klakkeloos aannemen dat alles wat staat ook kloppend en nuttig is, is iets fundamenteel anders dan wat een taalmodel doet.

Daar komt bij dat een TCF uiteindelijk staat of valt met uitvoering. Controls worden niet uitgevoerd door een systeem, maar door medewerkers die snappen waarom de control bestaat en wat ervan af kan en wat niet. Een framework dat niet wordt gedragen door de mensen die ermee moeten werken is een document en geen beheersing.

De juiste arbeidsverdeling

De vraag is dus niet of AI het werk van fiscalisten gaat overnemen. De vraag is welke arbeidsverdeling tussen mens en AI de beste fiscale beheersing oplevert. AI doet wat AI goed kan: verzamelen, signaleren, voorbereiden. De fiscalist doet wat een fiscalist moet doen: interpreteren, doorvragen, oordelen, verantwoorden.

Wie die verdeling goed maakt, krijgt geen handboek in de kast. Maar wie alles aan AI over laat krijgt een TCF dat niet klopt, de toekomst is een Human in the Loop.