De kartelboete: uitstellen kan maar uitsluiten is lastig

KLM komt niet onder een boete van vele miljoenen euro’s uit die in het verleden was opgelegd voor deelname aan een vrachtkartel.

Wat heeft dit genootschap misdaan?
Het gaat om afspraken over luchtvrachtdiensten, brandstof- en beveiligingstoeslagen tussen december 1999 en februari 2006.

Wie waren de boosdoeners?
Elf luchtvaartmaatschappijen kregen jaren terug al voor bij elkaar meer dan 700 miljoen euro aan boetes opgelegd voor het maken van verboden onderlinge afspraken. KLM was er een van, via Air France-KLM. De anderen waren British Airways, Air Canada, Cargolux, Cathay Pacific Airways, Japan Airlines, LAN Chile (later LATAM Airlines Group), Martinair (als aparte entiteit), SAS, Singapore Airlines en Qantas

Hoe hoog was de boete?
In totaal ongeveer 776 miljoen euro.

Waarom werd er niet betaald?
Omdat de luchtvaartmaatschappijen in beroep gingen. Ze bewandelden alle juridische wegen die denkbaar waren om te boetes af te wenden.

Heeft dat zin, de juridische route?
Ja, de wet biedt daar ruimte voor, dus de kans op succes is er. Dat betekent niet altijd dat je gelijk gaat krijgen, maar het risico dat je veel duurder uit bent is er niet. De boete blijft, verdwijnt of wordt gematigd, meer smaken zijn er niet.

Waarom duurde dit zo lang?
Dit soort boetes is complex, vooral vanwege de bewijslast. Die ligt niet zomaar panklaar bij de aanklagers en de rechters en is vrijwel nooit direct. Vaak gaat het om samengesteld bewijs in plaats van een smoking gun. Hoe groter de belangen, hoe dikker de dossiers en hoe langer de juridische procedures. Het zijn grote aanklachten met een karrevracht aan bewijsmateriaal, dat op alle delen aangevochten kan worden. In zo’n gevecht komen de tekortkomingen in zaken aan het licht of kunnen de autoriteiten fouten maken

Was dit een kansloze missie voor de luchtvaartmaatschappijen?
Allerminst. Een eerdere beslissing is in 2010 vernietigd door de rechter wegens procedurefouten. Maar de boete werd door de Europese Commissie herbevestigd in 2017. De luchtvaartbedrijven stapten daarop naar het Europese Hof van Justitie. Dat oordeelde donderdag dat de Europese Commissie terecht had opgetreden. Bijna alle tegenargumenten van de maatschappijen zijn door het hof verworpen.

Is de boete nu 776 miljoen gedeeld door elf?
Nee, de mate van schuld verschilt per bedrijf. Air France moet van de maatschappijen de grootste boete betalen, met 182,9 miljoen euro, gevolgd door KLM met 127,1 miljoen euro.

Is de les dat een kartelboete onvermijdlijk is als je fout zit?
Nee, maar wel dat je moeite moet doen voor de compliance met de betreffende wetgeving. Als je op tijd terugkeert op je schreden, helpt dat. De boete voor SAS is verlaagd van zo’n 70 naar ongeveer 63 miljoen euro. Lufthansa en dochter Swiss International Air Lines ontsprongen de dans, hoewel ze toch betrokken waren bij het kartel. Zij kregen geen boete, omdat zij als eerste informatie over de afspraken aan de Europese Commissie hebben gemeld en daarmee immuniteit kregen onder het leniency‑programma.